الشيخ رسول جعفريان

29

تاريخ سياسى اسلام (سيره رسول خدا ص) (فارسى)

آثارى كه در نسب نگاشته شده ، لزوما به صورت تدوين نسب نامه نيست ، بلكه بسيارى از آنها ، مانند آثار مدائنى ، اخبارى ويژه دربارهء مسائل خاصى از قبيله است . مدائنى آثار زيادى دربارهء زنان قريش نوشته است . همينطور در بالا ديديم كه ابواليقظان دربارهء حلفهاى موجود ميان بطون بنى تميم كتابى نوشته است . با اين حال ، كتابهاى نسب ، به‌طور اصولى ، بر اساس سير تاريخى پيدايش قبايل و توليد بطون تأليف مىشده‌اند . انساب الاشراف يك اثر استثنايى در ميان كتب انساب و بيشتر يك اثر تاريخى است . سبك خبرى و پيوسته نوع ديگر تقسيم بندى در نگارشهاى تاريخى مربوط به نحوهء ارائه آگاهيهاى تاريخى است . از آنجا كه نوشتن حديث و علوم تابعه ، در اوايل كمتر مطرح بود ، نقل شفاهى اهميت يافت و پرداختن به سند رايج شد . ياد از سند ، بيشتر در احاديث پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم بود اما از آنجا كه حديث در حكم مادر ساير رشته‌هاى علوم اسلامى بود ، صورت خود را بر ساير نقلها تحميل كرد . لذا تاريخ نيز در شكل خبرى و به صورت منقطع و البته با امتياز ذكر سند در اغلب موارد ، خود را ظاهر ساخت . در واقع مىتوان گفت ، ارائه حديث گونهء وقايع ، اولين شكل ارائهء آگاهيهاى تاريخى بود . البته نبايد اين را بدين معنا دانست كه تاريخ پيش از حديث هويت مستقلى نداشته است . به هر روى اين وضعيت ، حتى در تاريخ طبرى كه خوديك محدث بود ، منعكس شده است . اين به معناى آن بود كه تاريخ از دل حديث برآمده است . انساب الاشراف ، مقاتل الطالبيين و بسيارى از نوشته‌هاى ديگر چنين سبكى دارند . مهمترين امتياز اين كتابها نقل سند براى جزء جزء اخبار است . گرچه برخى از آنها ، اسناد مختلفى را در ابتدا آورده و گفته‌هاى آنان را در يك جمع بندى ارائه داده‌اند . سند خود ، اولين قدم در ارزيابى يك نقل تاريخى است ، اين البته ، تنها يك قدم در ارزيابى خبر است . ذكر سند مىتواند ارتباط منابع مختلف تاريخى را با يكديگر نشان دهد كه اين نيز در ارزيابى نقلهاى تاريخى بسيار مهم است . مورخان حرفه‌اى ، آنان كه برايشان تاريخ اهميت داشته است بدون رعايت سبك حديث ، كمتر اين شيوه را رعايت كرده‌اند . يعقوبى ، دينورى و مسعودى تنها در مواردى اندك و گاه در اول كتاب ، برخى از منابع خود را يادآور شده‌اند . اما پس از آن ، آنچه را خود از اخبار گزينش كرده‌اند به ترتيب آورده‌اند . آنان گفته‌اى را نيز كه نمىخواهند مسؤوليت آن را بپذيرند به عنوان « چنين گفته شده » نقل كرده‌اند . طبرى در سبك خبرى خود ، حتى اخبار متضاد را نقل كرده است . نوشته‌هاى از نوع دوم ، كه سند هر خبرى را